Het gezelschap was klein maar gezellig. Naast cursusleidster Mieke, Eva en mij waren er nog twee leuke cursisten, Anette en Gerla.

“Een lijn is een punt die uit wandelen gaat” – Paul Klee

De workshop begon meteen al anders dan andere workshops: In plaats van een voorstelrondje mochten we om beurten elkaars portret tekenen. Uitgangspunt hierbij was dat de viltstift niet van het papier opgetild mocht worden totdat het portret klaar was. Een portret uit één lijn dus.

Daarna gaf Mieke ons een inleiding op Paul Klee. Wie was hij, wanneer leefde hij en wat deed hij? In een tijd dat de fotografie in opkomst was, moesten kunstenaars op zoek naar nieuwe manieren om de schilderkunst bestaansrecht te geven. Klee liet zich onder andere beïnvloeden door etnografische (primitieve) kunst en kindertekeningen.

“Kunst geeft niet het zichtbare weer, maar (kunst) maakt zichtbaar” – Paul Klee

Deze uitspraak van Paul Klee leidde al snel tot een diepgaande filosofische discussie. Wat maakt kunst dan zichtbaar? De droomwereld van de kunstenaar? Zijn gedachten, zijn gevoel?

Ook bij het bestuderen van kindertekeningen werd de vraag opgeworpen in hoeverre je als volwassene nog terug kunt naar de onbevangen staat waarin je als kind verkeerde. Wat moet je afleren en loslaten om weer als een kind te kunnen schilderen?

Voor mij een heel interessant thema. In “De Stem van Heelheid” van Don Miguel Ruiz las ik in de dagen voor de workshop: “Als klein kind zijn we volkomen authentiek. We doen nooit alsof we iets zijn wat we niet zijn. […] Dit is onze ware natuur voordat we leren spreken.”

En ik had juist de dag voor de schilderworkshop een andere workshop gedaan: De Sjamanistische Dood, level 2. Bij die workshop werden de deelnemers meegenomen op een soort trancereis, waarbij “loslaten” één van de doelen was. Daarbij verschenen – vanuit het onderbewuste? – schitterende beelden…

Dit gaf me niet alleen veel inspiratie voor het schilderen. Nu, achteraf, begrijp ik ook veel beter het grafschrift van Klee: “In het aardse leven ben ik niet te begrijpen, want ik woon net zo graag bij de doden als bij de nog niet geborenen. Een beetje dichterbij het hart van de schepping dan de meeste mensen, maar nog lang niet dichtbij genoeg.”

Meer over Paul Klee op Wikipedia.

“Vlak voor Kerst 2011 heb ik besloten dat ik mijn leven vanuit liefde wil leven. Liefde als uitgangspunt bij elke gedachte, bij elk gevoel, bij elk gesproken woord en bij elke handeling. Dit leidt voor mij onder andere tot een hernieuwde zoektocht naar mijn werkelijke passies. Tegelijkertijd wil ik, meer dan ooit, uiting geven aan wie ik ben.”

Een dag na de val van het Kabinet op 22 april 2012 startten Anne-Kee Deelen en Suzanne Unck een nieuwe groep op Facebook met de naam “Ik kies voor Liefde“. Nu, ruim een week later, heeft deze groep al bijna 1000 leden!

Met de groep willen we een signaal afgeven aan de leiders van dit land. We willen dat Nederland wordt geregeerd door mensen die keuzes maken vanuit liefde in plaats van angst. Liefde voor het land, voor elkaar en voor de natuur.

Voor mij is het vanzelfsprekend dat ik meedoe. Sluit jij je ook aan? Ik kies voor liefde!

Tot de dood mij riep en ik als een gek tegen de stroom in moest peddelen, om mijn leven te redden, om tijd te winnen, om van alles en iedereen afscheid te kunnen nemen…

“Nodig om de beurt iedereen uit in je boot… Iedereen waarvan je nog afscheid wilt nemen of waarmee je nog iets hebt uit te praten, want straks kan het niet meer…”, zo luidde de opdracht.

Ik nodigde stuk voor stuk alle mensen die mij dierbaar waren uit. Soms moest ik zoeken in de uithoeken van mijn geheugen, soms verschenen de beelden vanzelf… Mijn vrouw, mijn kinderen, mijn ouders… Andere familieleden, vrienden, mensen die vroeger mijn vrienden waren, enkele lieve vriendinnen… Ik zag hun gezichten haast tastbaar voor me. Sprak met ze. Voelde heftige emoties…

Toen was het tijd om te gaan… De laatste aardse banden werden verbroken, er klonk een hemels lied en daarna werd het rustig… In de stilte die er toen was zag ik slechts één beeld… een vlinder.

Om verschillende redenen wilde ik dit ritueel ook ondergaan. Ik was nieuwsgierig en wilde weten hoe ik dit ritueel kon relateren aan andere transformatieprocessen, zoals ik die kende uit bijvoorbeeld NLP en de neuro-semantiek. Ik vond het spannend om een spirituele wereld in te gaan die me volkomen onbekend was, anders dan bijvoorbeeld die van het christendom en het boeddhisme. Maar bovenal wilde ik “veranderen”…

In vroeger tijden werd het ritueel gebruikt om een leerling-sjamaan in te wijden. De sjamaan moest vrij zijn van alles wat hem in zijn werk zou kunnen beperken. Hij moest dus zijn belemmerende overtuigingen loslaten, niet onzeker of hoogmoedig zijn, niet bang zijn en geen verwachtingen hebben. Ook moest hij familie- en vriendschapsbanden verbreken, als deze hem bij zijn werk konden hinderen.

Tijdens het ritueel, waarbij ik als deelnemer geheel onder een deken lag, werd getrommeld en gezongen. In de volledige duisternis werd ik meegenomen op een trip, waarbij verschillende totemdieren verschenen en delen van mijn lichaam weg vraten. Elk lichaamsdeel stond daarbij tevens  symbool voor iets anders. Zo stonden de hersenen onder andere voor niet dienende, negatieve gedachten, de ogen voor verkeerde zienswijzen of het lopen met oogkleppen op, het hart voor liefdesverdriet en teleurstellingen, etc.

Ik had besloten me volledig over te geven aan het ritueel. Hierdoor is het een zeer intense ervaring geworden, waarbij ik mijn tranen de vrije loop heb gelaten… Op een bepaald moment was er niet meer van mij over dan een skelet. Dat was het meest bevrijdende moment dat ik tot dan toe had meegemaakt: Er was niets meer, ik kon niets meer en hoefde dus ook niets meer. Geen verantwoordelijkheden, geen verplichtingen. Heerlijk!

Daarna volgde nog een mooi inzicht. Als ik mij van mijn skelet kon verplaatsen in de waarnemer van dat skelet, wie was ik dan werkelijk?

Toch bleef het idee van een ultiem licht en zorgeloos leven me trekken. Dat was de reden dat ik er uiteindelijk voor koos om te gaan opruimen. Letterlijk opruimen, in huis en in ons (te kleine) schuurtje, en ook in meer overdrachtelijke zin: Ik wilde gewicht verliezen, oude patronen achterlaten, relaties die alleen maar energie kosten verbreken, oude pijn en verdriet loslaten…

Ik wilde lichtheid in al zijn facetten. Als je lang en ver wilt reizen neem je geen overbodige ballast mee.

De één wordt gelukkig als hij de hoofdprijs wint in de loterij. De ander wordt gelukkig als ze een nieuwe baan heeft gevonden. Weer een ander voelt intens geluk bij de geboorte van haar kind. Ook kleinere gebeurtenissen kunnen leiden tot het ervaren van een gevoel van geluk, zoals de eerste krokussen die hun knoppen openen, de geur van versgebakken brood bij de bakker, of de spontane gedachte aan een geliefde…

Maar… een bepaalde gebeurtenis of gedachte kan bij de één een gevoel van geluk oproepen, terwijl dezelfde gebeurtenis of gedachte bij een ander juist het tegengestelde gevoel oproept. Als jij de postcodeloterij wint, wordt je buurman misschien wel jaloers en ongelukkig omdat hij geen lot had gekocht.

Ook kan eenzelfde gebeurtenis bij dezelfde persoon de ene keer leiden tot geluk en de andere keer tot een miserabel gevoel. De gedachte aan dezelfde geliefde kan je verdrietig en eenzaam maken als deze geliefde er net met een ander vandoor is gegaan…

Hoewel externe gebeurtenissen en spontane gedachten dus de aanleiding kunnen zijn voor het ervaren van geluk, schuilt het geheim van gelukkig zijn voornamelijk in onze interne belevingswereld: Geluk is een gemoedstoestand, een “staat van zijn”.

Hoofd of hart?

• “Geluk wordt bepaald door de manier waarop je betekenis geeft en speelt zich dus af in je hoofd.”
• “Geluk voel je in je hart en in je buik.”
• “Geluk wordt in de hersenen geproduceerd door endorfines.”

Elk van deze uitspraken is waar…

Externe gebeurtenissen worden door de hersenen gefilterd. De hersenen laten informatie weg, ze vervormen en ze generaliseren. Uiteindelijk wordt er een interne voorstelling gemaakt van de gebeurtenis. Al deze interne voorstellingen tezamen vormen een “kaart van de werkelijkheid”.

Maar is jouw kaart gelijk aan de werkelijkheid? Nee, de kaart is alleen voor jou waar en bepaalt hoe jij betekenis geeft. En dat bepaalt weer je stemmingen en je gedrag, en heeft zelfs invloed op je fysieke toestand. En via zogeheten feedbacklussen wordt de informatie over je fysieke toestand en je stemming teruggekoppeld naar de hersenen.

Omdat de processen in de hersenen en in de rest van het lichaam nauw met elkaar verweven zijn, is misschien niet altijd duidelijk wat er eerder was: Het blije gevoel in je hart of de stemming in je hoofd. Wat wel duidelijk is, is dat jouw manier van betekenis geven sterk van invloed is op hoe je informatie filtert, bij het vormen van de kaart, en later op de aansturing van je stemming en je gedrag. Jouw manier van betekenis geven bepaalt dus (mede) hoe gelukkig je je voelt.

Veranderen

Als iemand vaker of langduriger gelukkig wil zijn dan nu het geval is, of als die persoon duurzaam gelukkig wil zijn, zal er iets moeten veranderen.

Veel mensen zoeken de oplossing buiten zichzelf. Ze proberen bijvoorbeeld meer geluksmomenten te vinden, geluk te “kopen” door zichzelf te verwennen met een paar nieuwe schoenen of een doos chocolade, of geluk af te dwingen door een wens de kosmos in te sturen. Dat laatste lijkt misschien spiritueel, maar gaat volgens mij nog steeds over het consumeren van geluk. Als het geluksmoment weer voorbij is, komt de onvrede en het verlangen naar een volgend geluksmoment net zo snel weer terug. Je wordt als het ware afhankelijk van je externe (bron van) geluk.

Echt geluk zit vanbinnen. Als je blijvend gelukkig wilt zijn, dan zul je je manier van betekenis geven moeten transformeren. Veroorzaakt die file vooral irritatie, of gebruik je de extra reistijd om een audioboek te luisteren? Als je een doel niet haalt, zie je dit dan als mislukking, of als nuttige feedback om het een volgende keer anders te doen? Als je een moeilijke opdracht te doen krijgt, zie je dit dan als een straf, of als een kans om een nieuwe vaardigheid te ontwikkelen?

“Klee”

in het verheugde venster geuren de gekleurde vruchten van de dingen

in rust geuren de huid het hart geuren de ogen en mond

het hart kust zijn venster

de huid ontsluit zich

de ogen kijken naar buiten

waar de mond wuift naar boven

overal bloeien de mensen wuivende bloemen geurige huizen

zij evenaren de aarde

zij vliegen in ronde en gebogen vruchten door het hoge hoofd van de lucht

zuchten als de huiverende watervallen zij zingen

in spiegelgladde cirkels

zo ontwiklen zij de wereld:

de brandende draad van de geurende aarde loopt langs het gekleurde raam van de mensen

Hoewel we ook zelf een gedicht mochten uitzoeken, vond ik in dit gedicht voldoende aanknopingspunten om een eigen schilderij uit te kunnen creëren. In feite riep elke dichtregel zijn eigen beeld op.

Ik dacht aan een vaas met ogen, monden en neuzen op steeltjes. En aan appels, bananen en mandarijnen met mensjes erin, vliegend boven de huizen. En aan een lavastroom.

Uiteindelijk koos ik voor de woorden: “bloeien de mensen wuivende”, waarvan ik “bloeiende mensen wuivende” maakte.

De titel van het gedicht, Klee, werd ons overigens pas na afloop van de les onthuld.

“If you hear a voice within you say „you cannot paint“, then by all means paint and that voice will be silenced.”

Met deze quote van Vincent van Gogh leidde docente Heidi de biodanza-avond in. De workshop had als thema “creativiteit”.

Creativiteit, het vermogen om te creëren, zit in iedereen. Als een kind gezond ter wereld komt, beschikt het over een aangeboren dosis creativiteit. Dat is nodig om te kunnen overleven, te ontdekken en te leren. Maar het kan zijn dat het kind op een bepaald moment in zijn leven wordt geremd in zijn creativiteit. Misschien willen zijn ouders of leraren dat het zich aan hun regels houdt en netjes binnen de bestaande kaders blijft. Binnen de lijntjes kleuren. Netjes in de rij lopen. “Een stoel heeft vier poten.” “Doe nou maar gewoon, dan doe je al gek genoeg.”

Ik heb zelf meer dan genoeg van dit soort opmerkingen te verduren gekregen. Soms waren de opmerkingen terecht, bijvoorbeeld wanneer mijn eigen veiligheid in het geding was. Maar vaker was het de onzekerheid van mijn ouders, of een bepaald ideaalbeeld dat onderwijzers voor zichzelf hadden en waaraan vervolgens de hele wereld – en ik dus ook – moest voldoen.

Veel mensen zijn gedurende hun leven het contact met hun eigen creativiteit in meer of mindere mate kwijtgeraakt. De opmerkingen en correcties van de opvoeders hebben zich als overtuigingen in hun hoofd vastgezet, waardoor men ze nu voor waar aanneemt.

Het goede nieuws is: Het zijn maar overtuigingen! De creativiteit is er nog steeds!

Van alle manieren om de creativiteit opnieuw te laten stromen is biodanza er één.

Tijdens deze workshop werden we uitgedaagd om onze creativiteit in te zetten tijdens het dansen – individueel of in contact met elkaar. En als we soms niet wisten wat we moesten doen of hoe we moesten bewegen, dan konden we altijd gewoon maar beginnen en ons laten leiden door de muziek.

Muziek haalt je uit je hoofd en brengt je bij je gevoel. Hierdoor verdwijnen de belemmerende overtuigingen naar de achtergrond en komt de creativiteit vanzelf boven borrelen. En als je eenmaal in beweging bent, gaat elke volgende beweging bovendien steeds gemakkelijker.

Doen is kunnen. Het begint allemaal bij de eerste stap.

Bij de eerste van deze twee mochten we in tweetallen aan de slag. De opdracht luidde: Vraag de ander “Vertel me wat je verlangen is”. Luister daarbij aandachtig, maar reageer op geen enkele manier.

Ik maakte contact met een vrouw die ik graag wilde leren en vroeg haar: “Wil je me vertellen wat je verlangen is”. Ze begon te vertellen en ik luisterde en observeerde. Gaf non-verbale feedback door af en toe te knikken, vooral om haar aan te moedigen om door te praten. Want acht minuten over je verlangens praten zonder stil te vallen valt nog niet mee. Door naar haar te luisteren werd ik deelgenoot van haar leven. Uit haar verhaal leerde ik dat we sommige verlangens delen. Dat ze misschien wel universeel zijn.

Daarna was het mijn beurt. Ik vertelde haar mijn verlangens en was enkele keren verbaasd om mezelf dingen te horen zeggen die ik nooit eerder zo duidelijk als een verlangen had gezien. Om enkele voorbeelden te geven: Het verlangen om volledig vrij te zijn van de ballast van mijn vorige relatie, het verlangen hard te schreeuwen zonder pijn, het verlangen om piano te spelen zonder mijn vader te horen zeggen dat het toch niks wordt, het verlangen naar een lange warme zomer, het verlangen naar het volledig ervaren van liefde of “dicht bij God” te zijn…

Wat me opviel, was dat ik wel behoefte had aan feedback op wat ik vertelde. Ik kon zien en voelen dat deze vrouw aandachtig luisterde. Maar ik kon me ook situaties voorstellen dat ik niet tevreden of zelfs boos zou worden als er zo weinig werd gereageerd. Iets om verder te onderzoeken dus.

Hierna gingen we in een individuele geleide meditatie. Het eerste deel was activerend. We werden uitgenodigd om contact te maken tussen liefde en lust. Tussen hart en geslacht. Er ontstond een aangenaam, bijna extatisch gevoel. Het tweede deel van de meditatie was juist rustgevend en verstillend… En ineens was daar mooi visioen. Een gevoel van eenheid en heelheid. Een gevoel van absolute liefde! Een prachtig, vredig en ontroerend moment…

De schilderles zelf begon met uitleg van Mieke. Daarna mochten we in 5 of 6 steekwoorden per cursist onze mening geven over Cy Twombly en zijn schilderijen. Dit resulteerde in een bord vol post-its, met teksten als gekrabbel, kras, onbegrip, huh?, saai, vlekken, knoeien, maar ook woorden als wow!, mooi, groei en inspirerend.

Na de uitleg konden we zelf aan de slag. Mieke adviseerde ons om eerst op papier te oefenen met schrijven met  verf. Dit resulteerde in de volgende twee schilderijen:

Tot slot mochten we deze les voor ‘t eerst tijdens de cursus op canvas schilderen. De opdracht die we meekregen was “Geheime boodschap”. Ik heb eerst een achtergrond ingekleurd, ben er daarna horizontaal een keer overheen gegaan en tot slot nog een keer verticaal, met een plamuurmes.

Karin Winters noemt dit werk “Blauw”, vanwege de geheime boodschap. Wie ontdekt iets anders?

‘k Heb zelf genoten van het schilderproces en vond het erg leuk om in nagenoeg hetzelfde hoge tempo als de les hiervoor met “echte verf” te werken. Ik ging met een voldaan gevoel naar huis!

Werk van Cy Twombly is nog tot eind april te zien in BOZAR in Brussel.